Lại Một Lần Nữa

Ladakh, nơi được mệnh danh là "Vùng đất của những con đèo cao" (Land of High Passes), là một vùng cao nguyên tuyệt đẹp nằm giữa dãy Karakoram và  Himalaya hùng vĩ ở phía Bắc Ấn Độ. Đây là một trong những vùng đất cao nhất thế giới có người sinh sống. Cảnh quan nơi đây đặc trưng bởi vẻ đẹp ngoạn mục của những hoang mạc cao nguyên (sa mạc lạnh ở cao độ) - nơi những ngọn núi tuyết phủ soi bóng xuống thung lũng sâu và các hồ nước mặn huyền thoại trong vắt như Pangong, phần lớn nằm ở độ cao trên 3.000m (9.800 ft).

 

Đến với Ladakh, du khách sẽ có cơ hội chinh phục những cung đường đèo cao nhất thế giới dành cho xe cơ giới. Đáng chú ý, trong danh sách 10 con đèo dẫn đầu hành tinh, có đến 7 cái tên thuộc về vùng đất này. Uy nghi nhất chính là đèo Umling La (thường được nhắc tới với tên Mig La), giữ kỷ lục cao nhất thế giới ở độ cao ấn tượng 19.400 ft (5.913m).

Điểm đến trong hành trình của chúng tôi là Khardung La, con đèo hiện đứng vị trí thứ 10. Suốt nhiều thập kỷ, Khardung La từng được quảng bá với độ cao 18.379 ft. Tuy nhiên, dữ liệu vệ tinh và GPS hiện đại (SRTM) đã xác định lại độ cao thực tế là 17.582 ft. Đây là lý do vì sao nó rơi xuống cuối bảng xếp hạng, dù bảng tên trên đỉnh đèo vẫn kiêu hãnh ghi danh ở vị trí thứ hai. Tại đây, nồng độ oxy chỉ còn khoảng 50% so với mực nước biển. Để đảm bảo an toàn, xe của chúng tôi luôn trang bị sẵn bình oxy dự phòng và mỗi du khách được khuyến cáo chỉ nên dừng chân tối đa 5 phút để tránh các triệu chứng sốc độ cao do thiếu dưỡng khí.

Với dân số chỉ hơn 300 ngàn người (mật độ vỏn vẹn 5 người/km²), Ladakh là vùng đất thưa dân thứ hai tại Ấn Độ. Nơi đây được ví như một "Tiểu Tây Tạng" nhờ sự ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Tây Tạng qua những tu viện cổ kính nằm chênh vênh trên sườn núi hay sừng sững giữa đỉnh đồi cao. Từ những kiến trúc độc đáo cho đến các lễ hội đeo mặt nạ đặc sắc, tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa vừa huyền bí, vừa đầy sức sống giữa lòng cao nguyên.

 

Khi đặt chân đến những vùng cao như Bolivia hay Ladakh, du khách phải đối mặt với hội chứng "sốc độ cao" (AMS - Acute Mountain Sickness). Đây là tình trạng các mô trong cơ thể không được cung cấp đủ lượng oxy cần thiết (hypoxia), dẫn đến những phản ứng từ nhẹ đến nguy kịch. Ở thể nhẹ, du khách thường có cảm giác nôn nao như đang trong một cơn say rượu nặng. Tuy nhiên, các biến chứng nặng hơn có thể đe dọa tính mạng, bao gồm phù phổi cấp tính (gây khó thở trầm trọng và ho dai dẳng) hay nguy hiểm nhất là phù não—trạng thái dẫn đến lú lẫn, mất thăng bằng và ảo giác.

Trong chuyến đi Bolivia trước đây, do hoàn toàn thiếu kinh nghiệm với những vùng đất ở độ cao trên 10.000 ft, chúng tôi đã không chuẩn bị kỹ càng. Những ngày đầu tiên thực sự là một thử thách khi cả đoàn phải đối mặt với các triệu chứng sốc độ cao điển hình: những cơn nhức đầu âm ỉ, cảm giác chóng mặt bủa vây, và cứ đi vài bước lại phải dừng lại thở dốc để nạp thêm oxy mới có thể bước tiếp. Sau khi dùng thuốc hỗ trợ, cũng phải mất vài ngày cơ thể mới bắt đầu thích nghi được với những thành phố nằm ở độ cao ngất ngưởng, trên dưới 14.000 ft.

Nhận thấy Ladakh có những khu vực cao hơn Bolivia một cách đáng kể, lần này nhóm chúng tôi đã chuẩn bị rất kỹ lưỡng. Theo chỉ dẫn của bác sĩ, chúng tôi bắt đầu uống thuốc hỗ trợ thích nghi độ cao từ một ngày trước khi khởi hành. Dù đã dự phòng như vậy, nhưng sự khắc nghiệt của cao nguyên vẫn là một thử thách lớn; trong đoàn vẫn có người phải phụ thuộc hoàn toàn vào bình oxy suốt hành trình và hạn chế tối đa việc vận động để duy trì nồng độ oxy trong máu ở mức ổn định.

Chúng tôi đặt chân đến Leh, thủ phủ của Ladakh, vào ngày 1 tháng 10 năm 2025 – đúng thời điểm làn sóng biểu tình đòi quyền tự trị đang lên đến đỉnh điểm. Chỉ một tuần trước đó, xung đột leo thang đã khiến 4 người thiệt mạng, buộc chính quyền phải áp đặt các biện pháp an ninh nghiêm ngặt. Toàn bộ dịch vụ internet di động và wifi công cộng đều bị đình chỉ; lệnh giới nghiêm được ban bố cùng các quy định khắt khe về tụ tập đông người. Trường học và chợ búa hầu như đóng cửa hoặc chỉ hoạt động trong những khung giờ hạn chế. Dù việc đi lại gặp nhiều rào cản, nhưng nhờ sự sắp xếp linh hoạt và uyển chuyển của văn phòng du lịch địa phương, hành trình của chúng tôi vẫn diễn ra tốt đẹp theo đúng dự định.

Ngày đầu tiên chúng tôi đến Leh cũng đúng vào dịp chợ họp. Sau bữa trưa, cả đoàn lên xe khởi hành đi tham quan khu chợ trung tâm của thị xã để tìm mua vài món đồ lưu niệm. Ấn tượng đầu tiên là khu chợ rau được quy hoạch rất ngăn nắp và sạch sẽ; mỗi người bán đều có một gian hàng riêng biệt. Phần lớn tiểu thương ở đây là phụ nữ, họ vô cùng niềm nở và sẵn lòng mỉm cười khi chúng tôi ngỏ ý chụp hình kỷ niệm. Sau khi chọn mua được một ít trái cây tươi cùng vài món quà nhỏ, chúng tôi thong thả dạo bước về phía khu phố chính sầm uất hơn.

Con đường huyết mạch mang tên Main Bazaar Road luôn nhộn nhịp bước chân du khách. Tọa lạc giữa những dãy cửa hiệu sầm uất trên cung đường này là một ngôi đền Hồi giáo với kiến trúc vô cùng đặc biệt—một sự giao thoa độc đáo giữa phong cách Phật giáo bản địa và nghệ thuật Hồi giáo. Sau này tôi mới biết đó chính là Jamia Masjid, ngôi đền có bề dày lịch sử từ những năm 1666-1667. Đây không chỉ là công trình Hồi giáo lớn nhất mà còn là biểu tượng lịch sử quan trọng nhất của toàn vùng Ladakh.

Dù là trục đường chính, Main Bazaar Road thực chất chỉ có hai làn xe khá hẹp. Với một ống kính tiêu cự không quá rộng, muốn thu trọn vẻ uy nghiêm của ngôi đền, chúng tôi phải băng qua lề đường đối diện. May mắn thay, nơi đó có một ngôi nhà cũ đang trong quá trình tu sửa, tạo nên một khoảng không gian khá thoải mái để cả nhóm tha hồ chụp theo ý muốn. Mỗi người chọn cho mình một góc máy riêng, và tôi quyết định chọn góc bên phải. Đứng sát mép hàng rào che chắn công trình, ống kính của tôi vẫn chưa đủ bao quát hết chiều cao của ngôi đền. Tôi kiên trì lùi lại thêm vài bước, hy vọng có thể lấy được một khung hình trọn vẹn và ưng ý nhất.

Đang mải mê chỉnh máy để bắt trọn khung hình, tôi bỗng thấy đau nhói ở mông bên trái. Tiếng la thất thanh "A...a...h!" của tôi khiến mọi người xung quanh đều sững sờ dừng tay. Theo phản xạ, tôi xoay người lại kiểm tra xem điều gì vừa xảy ra, thì đập vào mắt là một chú chó khá lớn đang gầm gừ nhìn mình trừng trừng. "Trời đất ơi!", tôi thầm kêu lên, hóa ra mình vừa trở thành nạn nhân của một cú đớp bất ngờ. Đúng là cái "duyên" khó đỡ với loài chó; đã xấp xỉ 70 tuổi đầu mà vẫn còn bị chó cắn thêm một lần nữa! Ký ức tuổi thơ bỗng chốc ùa về—lần đầu tôi bị cắn là năm lớp 4 hay lớp 5 khi đang chơi "U" cùng chúng bạn. Lần đó thê thảm hơn nhiều, vết thương sâu hoắm đến mức từ đó về sau tôi "cạch" luôn, không bao giờ dám chơi U trước nhà nữa.

Cửa chính vào Jamia Masjid Mosque

Sau giây phút hoàn hồn, tôi vội vàng kiểm tra vết thương và nhận ra chiếc quần đã bị rách một vệt ngay chỗ chú chó vừa đớp. Cơn đau thể xác dù đã dịu đi, nhưng nỗi lo âu bắt đầu choán lấy tâm trí tôi với hàng loạt câu hỏi dồn dập: Ở một nơi hẻo lánh như Leh, liệu các cơ sở y tế có sẵn thuốc dự phòng bệnh dại (Rabies) hay không? Chất lượng dịch vụ y tế tại đây ra sao? Với lịch trình di chuyển liên tục mỗi ngày một điểm đến, việc theo dõi bệnh trạng sẽ trở nên khó khăn thế nào? Và nếu chẳng may không có thuốc chích, tôi sẽ phải đối mặt với điều gì tiếp theo?...

Thật may mắn, đội ngũ nhân viên du lịch địa phương vô cùng tận tâm và chu đáo. Chỉ trong vòng 10 phút, họ đã cử người đưa tôi đến ngay bệnh viện gần nhất để thăm khám. Sau khi xem xét kỹ lưỡng, vị bác sĩ trực trấn an rằng tôi rất may mắn khi vết cắn chỉ làm trầy xước nhẹ chứ không sâu đến mức chảy máu. Vết thương không cần băng bó, chỉ cần sát trùng kỹ bằng nước muối. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn tuyệt đối, bác sĩ vẫn chỉ định tiêm dự phòng ba mũi thuốc ngừa dại, mỗi mũi cách nhau một ngày. Nhờ bệnh viện có sẵn thuốc, tôi đã được tiêm ngay mũi đầu tiên mà không phải chờ đợi.

Tiêm ngừa xong, tôi ngỏ ý nhờ người nhân viên du lịch dẫn đi thanh toán viện phí, nhưng anh chỉ mỉm cười lắc đầu. Lúc đó, tôi đinh ninh rằng văn phòng du lịch đã ứng trước mọi chi phí và dự định sẽ hoàn trả cho họ ngay khi gặp lại đoàn. Tuy nhiên, trước sự ngạc nhiên tột độ của tôi, toàn bộ chi phí thăm khám và ba mũi tiêm ngừa dại đều hoàn toàn miễn phí, dù tôi chỉ là một du khách nước ngoài—một điều hiếm thấy ở bất cứ nơi nào khác. Sau đó tôi mới biết rằng, tại Ladakh, các dịch vụ y tế tại bệnh viện và trạm xá công cộng phần lớn đều được miễn phí cho tất cả mọi người. Nhờ mật độ dân cư thưa thớt, tôi cũng chẳng phải chờ đợi giây phút nào khi đến khám hay tiêm chủng.

Chỉ trong vòng chưa đầy một tiếng đồng hồ, tôi đã hoàn tất việc thăm khám và tiêm xong mũi đầu tiên. Tâm trí tôi lúc này nhẹ nhõm và an tâm hơn bao giờ hết. Rời bệnh viện, tôi nhanh chóng được đưa đến điểm hẹn tiếp theo để hội ngộ cùng đoàn tại Shanti Stupa, nơi mọi người đang đón chờ khoảnh khắc hoàng hôn rực rỡ. Trên cung đường di chuyển, tôi may mắn bắt gặp và ghi lại được hình ảnh tu viện Namgyal Tsemo nằm kiêu hãnh trên đỉnh đồi vách đá cheo leo, với con đường mòn ngoằn ngoèo uốn lượn dẫn lối lên chốn thanh tịnh.

Namgyal Tsemo Monastery

Shanti Stupa khi hoàng hôn vừa tắt

Những bất ngờ trong mỗi hành trình chẳng bao giờ giống nhau, và chính chúng đã dệt nên những kỷ niệm không thể nào quên. Ladakh trong tôi là một ký ức đan giữa vẻ hùng vĩ của núi non và sự tĩnh lặng tuyệt đối nơi các tu viện cổ kính, tọa lạc chênh vênh trên đỉnh đồi sau những cung đường uốn lượn. Đó còn là trải nghiệm khắc nghiệt khi cơ thể đấu tranh với sự thiếu hụt oxy ở độ cao trên 17.000 ft, hay cái lạnh buốt giá giữa đêm tối trong căn phòng thiếu hơi ấm của lò sưởi. Khi nhiệt độ ngoài trời chạm mức 0°C, giấc ngủ chỉ đến khi tôi đã cuộn tròn trong ba bốn lớp áo, ôm chặt túi nước nóng dưới mấy lớp chăn dày cộm. Và có lẽ, dấu ấn riêng biệt nhất trong tôi chính là cái "duyên" kỳ lạ—sau 60 năm, tôi lại một lần nữa trở thành nạn nhân của một cú đớp từ chú chó dọc đường.

Dzung Trần
May 9, 2026 

Matho Monastery, Ladakh

Located approximately 26 kilometers southeast of Leh on the banks of the Indus River, Matho Monastery (or Matho Gompa) is a 15th-century Tibetan Buddhist monastery.It is uniquely distinguished as the only representative of the Sakya sect in Ladakh. Historical Foundation: Founded in 1410 by Lama Dugpa Dorje, it follows the Sakya order, one of the four major schools of Tibetan Buddhism. This monastery is most famous for the annual festival Oracle Festival (Matho Nagrang), held on the 14th and 15th days of the first month of the Tibetan calendar (usually February or March). Matho houses a rare and valuable collection of 600-year-old thangkas (sacred scrolls). 

Nằm cách Leh khoảng 26 km về phía đông nam bên bờ sông Indus, Tu viện Matho (hay Matho Gompa) là một tu viện Phật giáo Tây Tạng có từ thế kỷ 15. Nơi đây giữ một vị thế độc tôn khi là đại diện duy nhất của dòng phái Sakya tại vùng Ladakh. Được thành lập vào năm 1410 bởi Lạt ma Dugpa Dorje, tu viện tuân theo truyền thừa Sakya – một trong bốn trường phái chính của Phật giáo Tây Tạng. Tu viện này nổi tiếng nhất với lễ hội thường niên Matho Nagrang (Lễ hội Tiên tri)diễn ra vào ngày 14 và 15 của tháng đầu tiên theo lịch Tây Tạng (thường rơi vào tháng 2 hoặc tháng 3 Dương lịch). Matho là nơi lưu giữ bộ sưu tập vô giá gồm các bức thangka (tranh cuộn linh thiêng) có tuổi đời hơn 600 năm. 

Chagar Lake (Chagar Tso), Ladakh

Chagar Tso (also written as Chagra Tso) is a small but stunning high-altitude freshwater lake located in the Leh district of Ladakh, India. Often described as a "hidden gem," it is frequently overshadowed by its world-famous neighbor, Pangong Tso, which lies just a short distance further along the same route. Situated on the Leh-Pangong Highway, approximately 135 km from Leh. It serves as a natural rest stop for travelers heading toward Pangong Lake. Unlike many of Ladakh’s saline or brackish lakes, Chagar Tso is a freshwater lake, primarily fed by melting glaciers and seasonal snowmelt. The lake is known for its crystal-clear, emerald-to-turquoise waters that create a perfect mirror reflection of the surrounding snow-capped Himalayan peaks.

Chagar Tso (còn được viết là Chagra Tso) là một hồ nước ngọt nhỏ bé nhưng tuyệt đẹp nằm ở cao độ tại huyện Leh thuộc vùng Ladakh, Ấn Độ. Thường được ví như một "viên ngọc ẩn mình", hồ nước này bị lu mờ bởi hồ nước nổi tiếng thế giới là hồ Pangong Tso, nằm cách đó không xa trên cùng một tuyến đường. Nằm trên đường cao tốc Leh-Pangong, cách Leh khoảng 135 km, hồ Chagar đóng vai trò là điểm dừng chân tự nhiên cho du khách trên hành trình đến hồ Pangong. Khác với nhiều hồ nước mặn hoặc nước lợ tại Ladakh, Chagar Tso là một hồ nước ngọt, nguồn nước chủ yếu được cung cấp từ các dòng sông băng tan chảy và tuyết tan. Hồ nổi tiếng với làn nước trong vắt như pha lê, chuyển màu từ xanh lục sang màu xanh ngọc bích, tạo nên sự phản chiếu hoàn hảo của những đỉnh núi Himalaya phủ tuyết trắng bao quanh.

People at Ladakh

The people of the Ladakh region, often called "Ladakhis," are known for their resilience, warmth, and deep spiritual grounding. Living in one of the highest and harshest environments on Earth, they have developed a unique culture that is a mosaic of different ethnic and religious backgrounds. The populace is primarily a blend of three main groups:
- Tibetan-Mongoloid: Predominant in Central and Eastern Ladakh (Leh district), with physical features and language closely related to Tibet.
- Indo-Aryan (Dards & Mons): Believed to be the original inhabitants. The Brokpa community in the lower Indus valley is a famous group that has preserved distinct Aryan features and ancient traditions.
- Mixed Heritage (Arghons): Descendants of marriages between local women and traders from Kashmir or Central Asia, primarily found in Leh.

Người dân vùng Ladakh, thường được gọi là "người Ladakhi", nổi tiếng với sự kiên cường, lòng hiếu khách và đời sống tâm linh sâu sắc. Sống ở một trong những môi trường cao và khắc nghiệt nhất trên Trái Đất, họ đã xây dựng nên một nền văn hóa độc đáo, là sự kết hợp của nhiều nguồn gốc sắc tộc và tôn giáo khác nhau. Dân cư chủ yếu là sự pha trộn của ba nhóm chính:
- Người gốc Tây Tạng - Mông Cổ: Chiếm ưu thế ở miền Trung và miền Đông Ladakh (huyện Leh), với các đặc điểm ngoại hình và ngôn ngữ liên quan mật thiết đến Tây Tạng.
- Người Indo-Aryan (Dards & Mons): Được tin là những cư dân gốc. Cộng đồng Brokpa ở vùng hạ lưu thung lũng sông Ấn là một nhóm nổi tiếng vẫn còn lưu giữ được những nét đặc trưng của người Aryan cổ xưa và các truyền thống lâu đời.
- Nguồn gốc hỗn hợp (Arghons): Là hậu duệ của các cuộc hôn nhân giữa phụ nữ địa phương và các thương nhân đến từ Kashmir hoặc Trung Á, chủ yếu sinh sống tại Leh.

Shyok River

The Shyok River, famously known as the "River of Death" (Sheo means death and Yok means river in Yarkandi/Ladakhi), is a major tributary of the Indus River flowing through the Karakoram region of Ladakh. It originates from the Rimo Glacier, a branch of the Siachen Glacier system, at an elevation of over 5,000 meters. The river follows a unique "V-shaped" course. It initially flows southeast before making a sharp U-turn around the Pangong Range to flow northwest, parallel to its original path. It earned the nickname "River of Death" from ancient Central Asian traders on the Silk Road. The route required crossing the icy, unpredictable river dozens of times; many travelers and their pack animals perished in its treacherous currents.

Dòng sông Shyok, còn được gọi là "Dòng sông Tử thần" (Sheo nghĩa là cái chết và Yok nghĩa là dòng sông trong tiếng Yarkandi/Ladakhi), là một phụ lưu chính của sông Ấn (Indus River) chảy qua vùng Karakoram của Ladakh. Dòng sông này bắt nguồn từ băng hà Rimo, một nhánh của hệ thống băng hà Siachen, ở độ cao trên 5.000 mét. Nó chạy theo lộ trình hình chữ "V" độc đáo. Ban đầu chảy theo hướng đông nam trước khi quay ngược 180 độ (hình chữ U) quanh dãy Pangong để chảy theo hướng tây bắc, song song với lộ trình ban đầu của nó. Biệt danh "Dòng sông Tử thần" bắt nguồn từ việc những thương nhân Trung Á cổ đại trên Con đường Tơ lụa. Tuyến đường này đòi hỏi phải băng qua dòng sông băng giá và khó lường này hàng chục lần; nhiều người lữ hành và gia súc đã thiệt mạng dưới dòng nước xiết nguy hiểm.