Nghĩa Trang Mirogoj

Trong chuyến viếng thăm những quốc gia vùng biển Adriatic vừa qua, người hướng dẫn viên cho nhóm chúng tôi là Renato Klein. Anh là một giáo sư sử học với mức am hiểu rộng rãi về lịch sử thế giới. Trong suốt chuyến đi, anh đã cho thật nhiều chi tiết lịch sử của những nơi chúng tôi ghé thăm chẳng hạn như nơi Thái tử Franz Ferdinand bị ám sát ở thủ đô Zagreb của Croatia. Thái tử là người thừa kế ngai vàng của Đế quốc Áo-Hung ở thủ đô Zagreb của Croatia. Vụ ám sát này đã dẫn đến một phản ứng dây chuyền thảm hại lôi kéo các cường quốc trong mạng lưới liên minh phúc tạp của Âu Châu vào những cuộc xung đột dẫn đến Đệ Nhất Thế Chiến.

Trong chương trỉnh du lịch của chuyến đi này, chúng tôi có một vài buổi chiều tự do để đi thăm viếng thành phố Zagreb theo sở thích của riêng mình. Biết chúng tôi thích chụp hình, Renato đề nghị những ai muốn đến thăm nghĩa trang Mirogoj có thể đi theo anh. Thông thường khi đi du lịch, ít ai để ý đến việc ghé thăm một nghĩa trang, trừ khi có lý do đặc biệt như viếng mộ người thân, viếng mộ một danh nhân mà mình từng ngưỡng mộ hay tìm hiểu văn hóa và kiến trúc của nơi này. Nghĩa trang Mirogoj (thường được viết là Mirogov) là nghĩa trang đô thị ở thủ đô Zagreb của Croatia. Sau khi tìm hiểu một vài chi tiết trên mạng, chúng tôi được biết Mirogoj được xem là nghĩa trang đẹp nhất và có kiến trúc đặc biệt nhất ở Âu Châu, Nó không đơn thuần là nơi an nghỉ mà còn đóng vai trò như một công viên trải rộng trên sườn đồi rợp bóng cây của ngọn núi Medvednica, một di tích lịch sử và một phòng triển lãm điêu khắc ngoài trời.

Cách tiện nhất để đi đến nghĩa trang này từ trung tâm thành phố là đi bằng xe buýt. Nhờ đi với Renato, chúng tôi không phải lo lắng tìm hiểu trước cách đi, phải đón xe buýt ở đâu, khi đến sẽ ngừng ở trạm nào hay giá vé là bao nhiêu để chuẩn bị tiền trước. Từ trạm xe buýt của xe 106 chúng tôi chỉ cần đi bộ vài phút là đã có mặt ở trước cổng chính của nghĩa trang. Mở rộng trước mắt chúng tôi là một bức tường gạch bên ngoài đồ sộ như một pháo đài tô điểm bởi những mái vòm Cupola trang nhã. Mirogoj được thiết kế bởi kiến trúc sư nổi tiếng người Áo-Hung Hermann Bollé. Công trình này được khởi công xây dựng vào năm 1879 và hoàn tất vào năm 1929.

Bức tường gạch bao quanh ranh giới phía Tây của nghĩa trang được tô điểm bởi một dãy 18 mái vòm bằng đồng đã bị oxy hóa biến thành màu xanh lá cây, cách nhau mỗi 40 mét. Ở phía bên trong, chúng tạo thành các dãy vòm hành lang (arcade) và mái vòm mang phong cách Tân Phục Hưng (Neo-Renaissance) lộng lẫy lát gạch, dường như kéo dài vô tận. Vào mùa hè, các dãy vòm này được bao phủ dày đặc bởi những thảm lá thường xuân xanh mướt. Chúng tôi đến đây vào cuối tháng 3 nên những dàn dây leo này vẫn còn trơ trụi không có bóng dáng của một chiếc lá. Được biết bên trong các mái vòm này được trang trí bằng các hoa văn màu pastel sang trọng. Tám ô cửa sổ nhỏ bao quanh chân mỗi mái vòm sẽ giúp ánh sáng tự nhiên thay đổi theo thời gian tràn vào làm bừng sáng các chi tiết hội họa. 

Thành phố Zagreb bị hứng chịu một trận động đất lớn cỡ 5.5 vào ngày 22 tháng Ba, năm 2020, Trận động đất này đã mang lại một sự thiệt hại khổng lồ cho thủ đô Zagreb với ước tính tổn phí lên đến gần 12 tỉ USD và làm hư hại khoảng 26.000 tòa nhà, trong số đó có khoảng gần 6.000 tòa nhà không còn được dùng nữa. Nghĩa trang Mirogov cũng không thoát được sự tàn phá của trận động đất này và việc sửa chữa vẫn còn đang tiếp tục cho nên chúng tôi không được vào bên trong những dãy hành lang để ngắm nhìn chi tiết của các mái vòm.

Lúc mở cửa vào ngày 6 tháng 11 năm 1876, Mirogoj là một công trình tiền tiến so với thời bấy giờ vì nó thuộc sở hữa của thành phố chứ không thuộc về một tổ chức tôn giáo nào. Chính vì vậy, nơi đây đã trở thành một nơi an nghỉ đa văn hóa và đa tôn giáo. Trải dài trên 72 héc-ta, Mirogoj hiện là nơi an nghỉ của trên 320.000 người. Rảo bước trên những lối đi, người ta có thể nhìn thấy những ngôi mộ được trang trí bằng thánh giá Cơ đốc giáo (Công giáo hay Chính thống giáo), Ngôi sao David của người Do Thái, những tấm bia Hồi giáo thanh nhã nằm cạnh nhau. Do đó có rất nhiều nhân vật lịch sử có tầm ảnh hưởng lớn nhất của Croatia được chôn cất tại đây, Mirogoj thường được gọi là "Điện Pantheon của Croatia". 

Những ngôi mộ cao cấp được xây dựng dọc theo các hành lang bằng gạch có mái vòm xanh nổi tiếng của kiến trúc gia Herman Bollé. Những hầm mộ cao cấp này được bán theo hình thức "vĩnh viễn" vì thuộc vào thành phần cấu trúc cho kiến trúc của nghĩa trang. Những quan tài đặt trong các hầm mộ có mái che này phải được làm bằng kim loại và được niêm phong kín hoàn toàn. 

Trong khi đó, những ngôi mộ thông thường nằm ngoài khuôn viên của mái vòm lại theo khái niệm "Quyền sử dụng", có nghĩa là gia đình không thể mua đứt hay sở hữu vĩnh viễn mà phải đóng khoản phí bảo trì hàng năm và không cần theo quy định  nói trên cho quan tài, chỉ cần theo truyền thống làm bằng gỗ mềm để tạo điều kiện cho sự phân hủy tự nhiên. 

Một số liệu đáng kinh ngạc của nghĩa trang Mirogoj là nơi đây chỉ có khoảng 60.000 ngôi  mộ, nhưng lại là nơi an nghỉ của hơn 320.000 cá nhân. Mật độ khổng lồ này có được là nhờ tập tục sử dụng mộ gia đình qua nhiều thế hệ. Vì quỹ đất khan hiếm và đắt đỏ, các gia đình thường mua những ngôi mộ có độ sâu lớn nơi các quan tài được xếp chồng lên nhau theo chiều dọc. Thêm vào đó, sau một thời gian quy định, các phần hài cốt cũ hơn trong lăng mộ gia đình thường được thu gọn một cách kính cẩn và chuyển xuống các ngăn chứa cốt sâu hơn nằm ở phần đáy mộ. Nhờ đó các thế hệ tương lai của cùng một gia đình có thể tiếp tục được chôn cất tại chính ngôi mộ đó. Dưới đây là hình ảnh của một tấm bia mộ của gia đình với những người quá cố được mai táng từ năm 1939 đến năm 2019.

Bên cạnh các ngôi mộ cá nhân, khuôn viên nghĩa trang còn có một số đài tưởng niệm chiến tranh hiện tại và lịch sử quan trọng, bao gồm đài tưởng niệm như đài tưởng niệm các chiến sĩ trận vong trong Thế chiến thứ nhất, công trình tưởng niệm những nạn nhân của cuộc chiến tranh dành lại độc lập (1991-1995) mang tên "Tiếng Vọng Của Nạn Nhân Croatia - Bức Tường Tang Thương", v.v.... Trong những đài tưởng niệm trên đường đi, tôi tình cờ thấy đài tưởng niệm của những người lính Viễn Chinh Pháp đã hy sinh trong Thế Chiến Thứ Nhất. Trong số 8 người lính trên đài tưởng niệm này có tên 2 người lính Việt Nam Nguyễn Quí Bát và Phạm Văn Hữu thuộc Tiểu Đoàn 1 Bộ Binh Đông Dương. Thật là một điều bất ngờ!  

Trước khi mặt trời buông xuống, chúng tôi ra phía nhà thờ Church of Christ the King để đến cổng chính của nghĩa trang.Nơi đây người ta sẽ tìm thấy ngôi mộ của Franjo Tuđman, vị Tổng Thống đầu tiên của quốc gia Croatia độc lập. Ngôi mộ của ông là một khối đá granite đen bóng nguyên khối bề thế nằm ngay phía sau nhà thờ chính Church of Christ the King.

Nhà thờ Christ the King

Ngôi mộ của Tổng Thống Franjo Tuđman

Nghĩa trang Mirogoj quả là một kiệt tác rất đáng kính phục của kiến trức sư Herman Bollé. Ngoài việc được xem là Di Sản Văn Hóa Quốc Gia, Mirogoj còn được cộng đồng quốc tế trân trọng và tôn kính về mặt kiến trúc như một di sản thế giới hàng đầu.

Dzung Tran
06/23/2026